آشنایی با دستگاه های موسیقی ایرانی (شکل گیری دستگاه)

نام نویسنده : شبکه حرفه ای کسب و کار ویکیوز         ۲۷ فروردین ١۳۹۷ 11

آشنایی با دستگاه های موسیقی ایرانی (شکل گیری دستگاه)

آشنایی با دستگاه های موسیقی ایرانی

(قسمت اول)

هرگاه در مورد موسیقی اصیل ایرانی صحبت به میان میآید، یاد کلماتی مثل: شور، سه گاه، دشتی، دستگاه و... میفتیم که تقریبا زیاد شنیده ایم اما خیلی در مورد جایگاهشان و فرق بین آنها چیزی نمیدانیم.

در نظر گرفتن این موضوع که چه تفاوت هایی میان این موارد می باشد، باعث می شود مجبور شویم کمی تخصصی تر به این بحث بپردازیم، اما می توانیم با یک مثال ساده موضوع را کمی شفاف تر مورد مطالعه و بررسی قرار دهیم.

فرض کنیم در دوران قدیم شهری وجود نداشته و همه مردم از هر نژاد و زبانی و با هر سلیقه و فرهنگی در کنار هم بودند. برای همین تشخیص آداب و روش آنها از هم کار سختی بود.

عده ای تصمیم گرفتند که شهر هایی بسازند و هر قوم را نسبت به سلیقه آن قوم، زبان و پوشش آن از هم جدا کرده و بین شهرها تقسیم کنند.

به طور مثال شهری به نام شیراز بنا شد که معماری، مردم ، آداب و رسوم و پوشش مخصوص به خود را در تاریخ ثبت کرد، چنان که اگر امروزه به یک عکس از شهر شیراز نگاهی بندازیم به راحتی می توانیم آن را از دیگر شهر ها متمایز کرده و تشخیص دهیم.




یا مثلا شهری مثل ماسوله، که کاملا بناها و ساختمها به گونه ای میباشد که به راحتی میتوان تشخیص داد که با شهرهای دیگر مثل شیراز چقدر تفاوت دارد.



دستگاههای موسیقی ایرانی

حتما کلمه دستگاه را شنیده اید.
دستگاه همان شهرهای به وجود آمده است که در هر شهر نامش تغییر میکند. مثلا دستگاه سه گاه شهریست با مشخصاتی که میواند شامل زبان، پوشش،معماری و طبیعت باشد که کاملا با دستگاهی مثل همایون متفاوت است.

حالا همانطور که برای شناخت یک شهر لازم است وارد شهر بشویم و خیابانها را بگردیم، بازارش را بشناسیم، اماکن دیدنی را ببینیم آثار باستانی، موزه ها، پارکها و خلاصه همه این منطق را خوب یاد بگیریم در دستگاه موسیقی هم همینطور است و باید دستگاه مورد نظر را کاملامثل شهر خوب بشناسیم و به تمام محلها و خیابانها(که همان گوشه ها هستند) تسلط پیدا کنیم.

جایگاه گوشه دردستگاهای موسیقی

دستگاه تشکیل میشود از گوشهایی که در مقایسه، همان خیابانها و خانه ها میباشد. پس برای یاد گیری دستگاه باید گوشه ها را خوب بشناسیم و یاد بگیریم. در ضمن مهمترین گوشه، گوشه درآمد میباشد. چون معرف آن مایه اصلی و دستگاه میباشد. در زمان قدیم هم معرف هر شهری دروازه اصلی بوده و برای ورود به شهر باید از دروازه اصلی عبور میکردند. و با دیدن دروازه، شهر مورد نظر را میشناختند. مثل دروازه قرآن شیراز.


حالا شهری مثل تهران یک تفاوت خیلی مهم با دیگر شهر ها دارد تهران بزرگتر است، دارای شهرکهای بزرگی مثل شهرک غرب، شهرک اکباتان و غیره میباشد و موضوع مهمتر اینکه تقریبا اثری از تهران مانند نماینگی،کاخانه،نام خیابان، درشهر های دیگر به چشم میخورد تهران در شهر موسیقی ما که همان دستگاه بود نامش دستگاه شور است.

جایگاه آواز در دستگاههای موسیقی

 دستگاه شور تقریبا در همه دستگاهها نفوذ دارد.(یکی از موضوعاتی که بدانخواهیم پرداخت) دستگاه شور شامل آوازهایست که همان شهرکها میباشند یعنی داخل شهر اصلی هستند ولی میتوانند مستقل باشند. یعنی شهرک غرب، خود شامل خیابان، بازار و غیره میباشد. ولی داخل شهر تهران است.

پس آواز مجموعه کوچکتری از دستگاه میباشد و خود شامل گوشه های متعددیست.و با آنکه در دل دستگاه جای دارد میتواند کاملا مستقل باشد و حتی نغماتش(ازنظراحساسی)و یا فواصل ودانگش(از نظر تئوری) متفاوت باشد.

دستگاه شور شامل پنج آوازمیباشد که عبارتند از:

1.ابوعطا

2.افشاری

3.دشتی

4.بیات ترک (بیات زند)

5.کرد بیات

و نام دستگاهها نیز شامل:

1.شور

2.ماهور

3.نوا

4.سه گاه

5.چهارگاه

6.راست پنجگاه

7.همایون؛ "دستگاه همایون نیز یک آواز در دل دارد به نام آواز اصفهان"


با ما همراه باشید تا شما را با زوایای بیشتری از مبحث گسترده موسیقی ایران آشنا کنیم. در مقالات بعدی درباره آشنایی بیشتر با دستگاه های موسیقی ایران، آواز، مایه، ترانه و ... صحبت خواهیم کرد.  

"به قلم : پوریا پورنیکی"



پیشنهادات ما

Photo 2017 08 14 14 47 24
سولاریوم و نحوه برنزه شدن با آن
Photo 2017 08 14 15 59 19
ساخت وسایل کاربردی با شلوار لی
4527045
طرز تهیه سالاد هندوانه و پنیر فتا
چگونه میتوان هوش مصنوعی بهتری ارائه کرد
Photo 2017 07 16 15 30 16
ثبت نام در ویکیوز
2
چگونه " نه " بگوییم

نظر شما