آشنایی بادستگاه های موسیقی ایرانی (تئوری موسیقی)

نام نویسنده : شبکه حرفه ای کسب و کار ویکیوز         ۲۹ فروردین ١۳۹۷ 10

آشنایی بادستگاه های موسیقی ایرانی (تئوری موسیقی)

آشنایی با دستگاههای موسیقی ایرانی (تئوری موسیقی)

(قسمت دوم)

در قسمت قبلی مختصری از آنچه که برای ورود به مبحث موسیقی ایرانی مورد نیاز بود را توضیح دادیم و در این قسمت نیز به ادامه این بحث خواهیم پرداخت.

دستگاه چیست؟

به گاه دست یا همان محل قرارگرفتن دست و نوع انگشت گذاری روی سازهایی مثل تار یا عود را، دستگاه میگویند و از همان نوع انگشت گذاری روی ساز و فواصل مختلقی که ایجاد میشود، محل گاه دست ماهور یا همان دستگاه ماهور یا شور به وجود می آید. هر ملودی که میشنویم از نتهایی تشکیل میشود که با هم فاصله دارند (ازنظر فیزیکی و از نظر صوتی و فرکانسی). مثلا نت RE با نت MI یک پرده فاصله دارد که این فاصله به وضوح روی اکثر سازها معلوم و مشخص میباشد. همچنین این فاصله با کمی تمرین از نظر صوت و فرکانس با گوش به راحتی قابل تشخیص میباشد. 

دراینجا لازم است که مقداری در مورد نتها و فواصل آنها اطلاعاتی داشته باشیم تا موضوع اصلی دستگاه موسیقی را بهتر درک کنیم.

نت چیست؟ 

الفبای موسیقی را نت مینامند. یعنی همانطور که زبان فارسی یا عربی و فرانسه، حروف الفبا دارد، موسیقی نیز الفبایی دارد که نت مینامند. که نتها از دو منظر باید مورد برسی و شناخت قرار میگیرند. یکی از نظر نام و شکل و دیگری از نظر وزن.


تعداد الفبای موسیقی هفت عدد میباشد که به این ترتیب نام گذاری شده اند:

DO.RE.MI.FA.SOL.LA.SI

در زمان قدیم در یونان ترتیب این حروف از نت لا بود. و سپس حروف اختصاری آن در زبان لاتین و از نت لا به این ترتیب میشد

LA. SI. DO.RE. MI. FA. SOL

  A – B – C – D – E – F – G


و هم اکنون نیز نتها با علامت اختصاری روی کلید های برخی سازها یا دیاپازونها (وسیله ای برای کوک) مشخص میشود. 

خط حامل

نتها روی خطوطی جای گرفته و نام گذاری میشوند. مثل زبان انگلیسی که روی دو خط نگارش میشود موسیقی را روی پنج خط که به آن خطوط حامل میگویند قرار گرفته و نسبت به جایگاهشان روی خطوط نام آنها تغییر میکند.


این نتها روی خطوط حامل توسط کلیدهایی قابل شناخت مباشند یعنی کلیدی که اول حامل قرار میگیرد به ما بیان میکند در این حامل نتها با توجه به جایی که قرار گرفته اند چه نامی دارند .



در اینجا برای نمونه کلید سل را مثال میزنیم :

کلید سل

کلید سل از نت سل گرفته شده و با توجه به علامت اختصاری آن که کلمه  G میباشد به این شکل درآمده است.


وقتی کلید سل اول حامل قرار میگیرد انتهای کلید یا همان حرف G روی خط دوم (خطوط از پایین شمارش میشود) قرار میگیرد. پس نتی که روی خط دوم قرار دارد را به نام سل میشناسیم و به ترتیب به سمت راست نتها بالا میرود یعنی نت بعدی میشود لا و نت قبلی (سمت چپ سل) میشود فا.

حالا برمیگردیم به موضوع اصلی تا ببینیم با این نتها چگونه دستگاه ماهور یا شور یا هر دستگاه دیگری به وجود می آید.

گام

نتها از هر نتی شروع شوند و به ترتیب دنبال هم قرار بگیرند تشکیل گام داده اند. وقتی به نت هشتم که تکرار همان نت شروع میباشد برسیم اکتاو یا هنگام نام دارد.

گام به نام نت شروع خودش نام گذاری میشود مثلا گام فا از نت فا شروع میشود و اگر به ترتیب نتها از نظرارتفاع صوتی بالا بروند را گام فا بالا روندهو اگر پایین بیاید گام پایین رونده نامند.

به فواصل بین نتها در گام پرده گویند که به صورت طبیعی (گام ماژور) بین نت می وفا فاصله نیم پرده وهچنین بین نت سی و دو نیزنیم پرده و فاصله بین نتهای دیگر یک پرده میباشد.(گام دیاتونیک)



وهرگاه تمام نتهای گام را به صورت نیم پرده درآوریم یعنی به 12 قسمت مساوی تقسیم کنیم گام کروماتیک ساخته ایم.



در موسیقی ایرانی نیز گام به همین شکل میباشد و فرقی با موسیقی جهانی ندارد ولی برای بهتر درک شدن

دستگاهها بهتر است دکه از دانگ استفاده شود و از آن طریق مورد برسی قرار گیرد.

دانگ چیست؟

اگرما گام دو را داشته باشیم و نت دو در آخرتکرار شود، گفتیم که اکتاو خواهیم داشت. حال اگر این اکتاو را که متشکل از 8 نت میباشد، به دو قسمت 4 نتی تقسیم کنیم، به هر 4 نت که فاصله بین آنها 3 میباشد را دانگ یا همان تتراکورد گویند. (معمولا گفته میشد دانگ اجرای 4 نتی است که بدون تغییر جای دست انجام شود).البته خواهیم گفت در زبان عربی و در مقالات قدیمی به چه نامهایی و به چه شکلی عنوان شده است.


اکنون همه شما عزیزان به خوبی با مفاهیم ابتدایی برای شناخت بیشتر موسیقی ایرانی و دستگاه هایش آشنا شده اید. بنابراین در مقالات بعدی و در ادامه این مبحث به شناخت دستگاه های موسیقی ایرانی و ارتباط میان آن ها و تمامی مطالبی که در این مقاله مطالعه کردید می پردازیم.

"به قلم : پوریا پورنیکی "

پیشنهادات ما

Arducopterlike
قطعات مورد نیاز برای ساخت کوادکوپتر
Photo 2017 07 16 15 30 16
ثبت نام در ویکیوز
Photo 2017 08 14 14 47 24
سولاریوم و نحوه برنزه شدن با آن
Photo 2017 08 14 15 59 19
ساخت وسایل کاربردی با شلوار لی
Arc cabbage
منوی بازگشت به مدرسه ( میکس ژامبون و کلم )
Asli
مشهورترین شهر های زیرزمینی جهان(بخش دوم)

نظر شما